Raki nie pasują do każdych butów. Raki koszykowe wymagają wysokiego obuwia trekkingowego ze względnie sztywną podeszwą, półautomatyczne – dodatkowo rantu z tyłu, a automatyczne – rantów z przodu i z tyłu. Im bardziej zaawansowany system mocowania, tym większe wymagania wobec buta.
Jaki typ raków do jakiego buta?
Raki koszykowe mocuje się za pomocą koszyków i pasków, dlatego są najbardziej uniwersalne. Można założyć je na część sztywniejszych butów trekkingowych, także takich, które mają ranty przeznaczone do półautomatów lub automatów. Nie oznacza to jednak, że każdy but trekkingowy będzie bezpieczny – miękka, mocno zginająca się podeszwa może uszkodzić raka.
Raki półautomatyczne potrzebują rantu z tyłu buta. Przednią część stabilizuje koszyk, a tylny mechanizm zatrzaskuje się na wycięciu w podeszwie. Raki automatyczne wymagają natomiast rantu z przodu i z tyłu, ponieważ oba końce raka opierają się na specjalnych punktach mocowania.
| Typ raka | Rant z tyłu | Rant z przodu | Sztywność podeszwy |
|---|---|---|---|
| Raki koszykowe | Niewymagany | Niewymagany | Średnia, ale wyraźnie większa niż w miękkich butach turystycznych |
| Raki półautomatyczne | Wymagany | Niewymagany | Wysoka |
| Raki automatyczne | Wymagany | Wymagany | Bardzo wysoka |
Rant to wyprofilowane wycięcie w podeszwie, które tworzy mechaniczny punkt zaczepienia dla raka. Sam jego kształt nie wystarczy. But musi mieć również konstrukcję odpowiednio sztywną dla danego modelu raków i planowanego terenu.
Dlaczego sztywność podeszwy ma znaczenie?
Podczas chodzenia podeszwa buta pracuje, czyli ugina się przy każdym kroku. Łącznik raka – element łączący jego przednią i tylną część – powinien natomiast zachowywać stabilność. Gdy założysz sztywne raki na zbyt miękkie buty, powtarzające się zginanie może powodować duże naprężenia w łączniku.
W efekcie może dojść do jego uszkodzenia, a w najgorszym momencie także do wypięcia raka. W stromym lub oblodzonym terenie oznacza to utratę przyczepności i realne zagrożenie upadkiem. Z tego powodu raki koszykowe, mimo bardziej uniwersalnego mocowania, również wymagają butów o względnie sztywnej podeszwie.
Nie zakładaj sztywnych raków na miękkie buty tylko dlatego, że da się je zapiąć. Mechaniczne dopasowanie pasków lub koszyków nie potwierdza bezpieczeństwa całego zestawu.
Jak samodzielnie sprawdzić kompatybilność?
Przed wyjściem w teren sprawdź buty i raki w domu, najlepiej razem, jako jeden zestaw:
- Sprawdź ranty. Obejrzyj tylną i przednią część podeszwy. Jeśli używasz półautomatów, but musi mieć wyraźny rant z tyłu. Przy automatach potrzebne są oba ranty.
- Oceń sztywność podeszwy. Spróbuj ręcznie zgiąć but w miejscu, w którym zwykle pracuje podczas chodzenia. Jeśli łatwo składa się w łuk, nie powinien współpracować ze sztywnymi rakami. Test ręczny jest tylko wstępną oceną, dlatego przy wątpliwościach sprawdź zalecenia producenta obuwia i raków.
- Wykonaj przymiarkę. Załóż raki na oba buty i wyreguluj ich długość. Koszyki powinny obejmować but stabilnie, a mechanizm półautomatu lub automatu musi zatrzasnąć się bez nadmiernej siły.
- Sprawdź stabilność zapięcia. Po zapięciu poruszaj butem w różnych kierunkach. Rak nie powinien przesuwać się na boki, unosić z pięty ani odchodzić od czubka. Jeśli pojawia się luz, nie używaj takiego połączenia w terenie.
Przy zwykłych, względnie sztywnych butach trekkingowych najczęściej wybiera się raki koszykowe. Buty z rantem z tyłu pozwalają korzystać z półautomatów, natomiast obuwie z rantami po obu stronach jest przeznaczone do automatów i bardziej wymagających zastosowań. Komfort chodzenia w takich butach bywa mniejszy, ponieważ ich konstrukcja jest znacznie sztywniejsza.
Jeżeli nie potrafisz jednoznacznie ocenić dopasowania, zabierz buty i raki do specjalistycznego sklepu lub serwisu górskiego. W razie wątpliwości lepiej wybrać raki koszykowe zgodne z konstrukcją obuwia niż ryzykować użycie półautomatów lub automatów bez właściwych rantów i sztywności.
